Viêm nha chu :

 

Tin Tức Cao Niên Thế Kỷ XXI

Thứ Ba, 11 tháng 4, 2023

*** Bệnh nha chu :

Bệnh thường gặp chủ yếu ở người lớn nhưng với những người không chú ý chăm sóc răng miệng đúng cách thì dù còn trẻ cũng khó tránh.

 

Nhiều người cẩn thận khi vệ sinh răng miệng để tránh các vấn đề như hôi miệng và sâu răng. Tuy nhiên, dù rất chăm chỉ chăm sóc miệng nhưng lại làm không đúng cách cũng có thể dẫn đến các vấn đề răng miệng trở nên nghiêm trọng hơn. Một trong những vấn đề như vậy là bệnh nha chu – một loại bệnh ở nướu.

Bệnh nha chu thường do nhiễm trùng, viêm nướu và xương răng. Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ, ở giai đoạn bệnh viêm nha chu nghiêm trọng, nướu có thể bị kéo ra khỏi răng, tiêu xương răng khiến răng bị lỏng lẻo hoặc thậm chí bị rụng sớm.

Viêm nha chu là giai đoạn cuối cùng của bệnh nướu răng và có thể ngăn ngừa sớm bằng cách loại bỏ mảng bám. Nó có thể dẫn đến mất răng.

Bệnh nha chu và sâu răng là 2 mối đe dọa lớn nhất đối với sức khỏe răng miệng. Bệnh thường gặp chủ yếu ở người lớn nhưng với những người không chú ý chăm sóc răng miệng đúng cách thì dù còn trẻ cũng khó tránh.

Thông thường, các biểu hiện của bệnh nha chu giống như bệnh sâu răng, bao gồm nướu bị đỏ và sưng. Tuy nhiên, nếu bạn thấy phần dưới cùng của răng có 3 màu sắc này tích tụ thì cũng hãy nghĩ đến khả năng là dấu hiệu cảnh báo viêm nha chu.

Chia sẻ trên trang Express Daily, bác sĩ Mani Bhardwaj, Giám đốc lâm sàng và nha sĩ chính tại Tập đoàn Nha khoa Smile Studios, cho biết: “Trong bệnh nha chu tiến triển, bạn có thể thấy nhận thấy ở xung quanh cổ răng gần đường nướu có tích tụ các cao răng màu xanh lá cây, nâu, vàng sẫm”. “Kèm theo đó là các triệu chứng khác như hơi thở hôi, nướu có thể có dấu hiệu co hoặc tụt lại và răng có thể trở nên lỏng lẻo, bị nghiêng do mất nền xương”, BS Mani nói thêm.

Ngoài dấu hiệu rõ ràng cảnh báo bệnh nướu răng như trên, BS Mani cũng khuyến cáo mọi người cần cảnh giác với một số biểu hiện khác như:

– Nướu răng mềm hoặc chảy máu;

– Nhai đau;

– Răng lỏng lẻo;

– Răng nhạy cảm;

– Nướu bị tụt khỏi răng;

– Bất kỳ thay đổi nào trong khớp cắn.

Mặc dù chúng có thể không xuất phát từ bệnh nướu răng nhưng nếu không điều trị sớm cũng sẽ ảnh hưởng đến sức khỏe răng miệng, dẫn đến mất răng, teo nướu và loét trong miệng.

 

Mối liên hệ giữa bệnh nha chu và các vấn đề tim mạch

Các nghiên cứu cũng cảnh báo rằng có mối liên hệ giữa bệnh nha chu và các vấn đề tim mạch nghiêm trọng. Theo nghiên cứu của trường Y Harvard, trong nhiều thập kỷ, các nhà nghiên cứu đã thăm dò mối liên hệ giữa bệnh nướu răng và sức khỏe tim mạch. Bệnh nướu răng bắt đầu khi các mảng bám tích tụ xung quanh răng. Một loại mảng bám hoàn toàn khác – được tạo thành từ chất béo, cholesterol, canxi và các chất khác có trong máu – có thể tích tụ bên trong động mạch. Được gọi là xơ vữa động mạch, mảng bám cholesterol này là dấu hiệu của bệnh động mạch vành.

Cũng theo các nhà khoa học, có thể không có kết nối trực tiếp giữa bệnh nha chu và các vấn đề tim mạch. Cụ thể, những người bị bệnh nướu răng (còn được gọi là bệnh nha chu) có nguy cơ bị đau tim, đột quỵ hoặc các biến cố tim mạch nghiêm trọng khác cao gấp hai đến ba lần. Tuy nhiên, nhiều người bị bệnh tim có nướu khỏe mạnh và không phải ai bị bệnh nướu răng cũng phát triển các vấn đề về tim.

                        Vi khuẩn gây viêm nha chu có thể là thủ phạm dẫn tới bệnh ung thư

Một loạt các nghiên cứu trong những năm gần đây đã liên tục chỉ ra một liên kết chặt chẽ giữa các bệnh có thể tránh được và ung thư vú. Một số nghiên cứu khoa học khác cho thấy nó có thể làm tăng nguy cơ ung thư phổi, túi mật và họng, cũng như các khối u hắc tố. Các nhà nghiên cứu Phần Lan đã đưa ra kết luận rằng các vi khuẩn gây viêm nha chu có thể là thủ phạm dẫn tới bệnh ung thư tuyến tụy. Kết luận này đã làm gia tăng số lượng các loại ung thư hiện nay liên quan đến bệnh nướu răng.

Cuộc nghiên cứu do giáo sư Timo Sorsa dẫn đầu và được xuất bản trong Tạp chí Quốc tế về Ung thư.

Giáo sư Sorsa cho biết: “Nghiên cứu này lần đầu tiên đã chứng minh được rằng các vi khuẩn gây bệnh nằm bên dưới bệnh nướu răng có thể lan ra từ miệng đến các bộ phận khác của cơ thể”. Theo ông, điều này có thể hủy hoại các mô liên quan đến ung thư.

Trong khi đó, một nghiên cứu khác được đăng trên Tạp chí Ung thư Anh cũng phát hiện ra rằng: Vi khuẩn gây viêm nha chu, được gọi là Treponema denticola, có thể có ảnh hưởng đến sự khởi phát của bệnh ung thư ( Theo Phụ nữ Việt Nam )./.

Thuốc gây táo bón :

 *** Bạn nên biết : Những loại thuốc gây ra táo bón :

- Các loại thuốc chống đau nhức (opioids): như codein (Tylenol #1, 2,3), pethidine, morphine, fentanyl, oxycodone…
- Các thuốc chống acid ở dạ dày (antacids): như calcium và aluminum compounds: Maalox, Alugel…
- Các loại thuốc chống co thắt ruột (antispasmodics): như Buscopan, dicyclomin…
- Các loại thuốc chống trầm cãm (antidepressants): như imipramine, amitriptyline…
-Các loại thuốc chống bệnh tâm thần khác (antipsychotics): như clozapine, chlorpromazine…
- Các loại thuốc trị bệnh Parkinson: Benztropine
- Các loại thuốc trị tiêu chảy: Lomotil, Imodium
- Các thuốc trị bệnh cao áp huyết (antihypertensives): như Methyldopa, Clonidine, Propranolol, Verapamil, Diltiazem, dihydropyridines calcium channel blockers (Norvasc, Adalat XL, Renedil, Cardizem…)
- Các loại thuốc trị bệnh kinh phong (kinh giật/ anticonvulsant): Phenytoin, clonazepam…
- Các loại thuốc trị thấp khớp (anti-inflammatory agents): Naprosyn, Voltaren, Indocid, Motrin…
- Các loại thuốc để giãm cân (anoretic agents): thường các bà uống để cho ốm bớt như clophentermine, phenmerazine, phenfluramine.
- Các loại vitamin khoáng chất: aluminum, calcium compounds, chất sắt (iron compounds để trị bệnh thiếu máu do thiếu chất sắt), ngộ độc chì & arsenic, barium sulfate…
- Các loại thuốc khác: như polystyrens resins, cholestyramine, thuốc ngừa thai (birth control pill), octreotide…

Tiếng Việt quá hay ! (rồi)

 Thủy thất thần túm tay tôi, thét:

*** Nước nào có cách viết như tiếng Việt ? Nhà Ngôn ngữ học người Anh George Millo đã đưa ra 9 lý do, so sánh thú vị của tiếng Việt với tiếng Anh - tiếng mẹ đẻ của Ông, và một vài ngôn ngữ khác như: Tây Ban Nha, Pháp,  để chỉ rõ những ưu điểm của tiếng Việt. 

1-Tiếng Việt không có giống đực và cái:

Nếu từng học tiếng Pháp, Tây Ban Nha, Đức,  hay gần như bất kỳ ngôn ngữ châu Âu nào ngoại trừ tiếng Anh, bạn sẽ thở phào nhẹ nhõm vì tiếng Việt không có khái niệm giống đực, hay cái, cho các từ vựng. Bạn chỉ cần ghi nhớ mỗi từ mà không cần thiết phải học thuộc lòng thêm điều gì.

 

2-Tiếng Việt bỏ qua mạo từ "a", "the":

Nếu một người nước ngoài học tiếng Anh và hỏi bạn khi nào dùng "a" và "the", bạn có giải thích cặn kẽ được không? Đây là một vấn đề phức tạp, thậm chí bài viết nói về mạo từ trên trang Wikipedia còn dài hơn 2.500 chữ.

Tuy nhiên, dùng "a", "the" trước một chủ thể có thực sự quan trọng? Một cách đơn giản hơn, bạn có thể loại bỏ chúng đi vì sự việc vốn hiển nhiên, người nghe cũng có thể hiểu ý bạn mà không cần thêm mạo từ. Đó chính xác là điều người Việt vẫn làm. "Người" là từ có nghĩa "a person" (người nào đó) lẫn "the person" (chính người đó) mà người nghe vẫn không lo lắng nhầm lẫn.

 

3-Tiếng Việt không có số nhiều:

Trong tiếng Anh, khi muốn chỉ thứ gì đó ở số nhiều, chúng ta thường thêm "s" vào cuối từ đó. Như vậy, "dog" thành "dogs", "table" thành "tables" và "house" thành "houses". Tuy nhiên, nhiều ngoại lệ tồn tại như "person" thành "people", "mouse" thành "mice", "man" thành "men" và một số từ như "sheep" hay "fish" lại chẳng thay đổi gì.

 

Trong tiếng Việt, mọi từ ngữ đều như "sheep" - con cừu. Từ "người" tôi nêu trên, còn có thể sử dụng giống như "people" hay "person", "chó" là "dog" hoặc "dogs", "bàn" là "table" hoặc "tables"… Nếu thắc mắc rằng điều này có gây nên sự nhầm lẫn, bạn hãy tự hỏi bản thân mình, đã bao giờ nghe ai đó kể về "con cừu đó", "con chó đó" và bối rối vì không viết họ đang nhắc đến bao nhiều con vật trong câu chuyện đó hay không?  

Nếu cần  tin tức chi tiết, bạn chỉ cần dễ dàng thêm một từ trước danh từ đó, giống như "một người" (one person), "những người" (some people) hay "các người" (all the people).

 

4- Tiếng Việt không có các dạng khác nhau của động từ:

Thật đáng thương cho những người học tiếng Tây Ban Nha,  khi nói những từ đơn giản như "hablar" (nói), họ vẫn phải học 5 hoặc 6 dạng khác nhau (tùy thuộc địa phương) để thể hiện chính xác thể của động từ này. "I hablo", "you hablas", "he habla", "we hablamos" và danh sách này vẫn chưa hết. Một động từ trong tiếng Tây Ban Nha có thể bao gồm 50 dạng (form) khác nhau mà người học phải ghi nhớ.  

Tiếng Anh không giống tiếng Tây Ban Nha, nhưng một từ cũng bao gồm nhiều dạng khác nhau tùy thuộc ngữ cảnh. Chẳng hạn, động từ "speak" có thể biến cách (inflect) thành "speaks", "speaking", "spoken" hay "spoke".  

Tiếng Việt là một ngôn ngữ hoàn toàn không biến cách - không từ ngữ nào đổi dạng trong bất kỳ ngữ cảnh nào. Ví dụ, "speak" trong tiếng Việt là "nói" và bạn luôn dùng "nói  trong mọi trường hợp - "I nói", "you nói", "he nói", "she nói", "we nói", "you nói" và "they nói". Điều này có thể tiết kiệm hàng chục, thậm chí hàng trăm giờ học thuộc so với một thứ tiếng châu Âu đấy.

 

5- "Thì" của tiếng Việt có thể học xong trong 2 phút:

Bạn chỉ cần thêm 5 từ được liệt kê sau đây vào phía trước động từ ban đầu để diễn tả thì mong muốn: "đã" - trong quá khứ, "mới" - vừa xong, gần với hiện tại hơn với "đã", "đang" - ngay bây giờ, tương lai gần , "sắp" - tương lai gần, "sẽ" - trong tương lai.  

Thì tiếng Việt thực sự quá dễ. Ngoài 5 từ trên, bạn có một số từ khác, nhưng chỉ cần 5 từ này, bạn có thể diễn đạt đúng tới 99% trường hợp. Tôi sẽ cho bạn một vài ví dụ:

- Tôi ăn cơm = I eat rice

- Tôi đã ăn cơm = I ate rice

- Tôi mới ăn cơm = I have just eaten rice

- Tôi đang ăn cơm = I am eating rice (right now)

- Tôi sắp ăn cơm = I am going to eat rice, I am about to eat rice

- Tôi sẽ ăn cơm = I will eat rice.  

Hơn nữa, bạn còn có thể bỏ qua những từ này nếu ngữ cảnh câu đã đủ rõ ràng. Chẳng hạn, "Tôi ăn cơm hôm qua" giống như "I eat rice yesterday" - từ "hôm qua" đã thể hiện điều trong quá khứ rồi, từ "đã" không cần thiết nữa nên câu này hoàn toàn đúng ngữ pháp trong tiếng Việt còn "I eat rice yesterday" lại sai ngữ pháp hoàn toàn với tiếng Anh.

 

6- Bạn không phải học bảng chữ cái mới:

Bạn nên cảm ơn người Pháp vì điều này. Cách đây khoảng 100 năm, một bộ phận người Việt vẫn dùng một hệ thống chữ tượng hình phức tạp được gọi là "chữ Nôm", có ký tự giống tiếng Tàu bây giờ. Ngày nay, điều đó đã được thay đổi 100% bởi bảng chữ cái Latinh, được gọi là chữ Quốc ngữ. Vì thế, không như với tiếng Quan Thoại, Quảng Đông, Nhật Bản, Thái Lan, Campuchia, Hàn Quốc,  hay hàng chục ngôn ngữ châu Á khác, bạn không cần học bảng chữ cái. Tất cả những thứ bạn cần là thêm các dấu (diacritic) để làm rõ tông giọng,  và bạn có thể đọc tiếng Việt ngay.

Cách phát âm từ tiếng Việt hoàn toàn thống nhất theo một quy luật

Câu hỏi nhanh: "Bạn đọc từ 'read', 'object', 'close' và 'present' như thế nào?". Bạn sẽ phải quan tâm rằng chúng nằm trong ngữ cảnh như thế nào: "Was it close" hay "Did you close?", "Did you present the present", "Read what I’ve read" hay "Object to the object?" (các từ này đều có cách đọc khác nhau, tùy thuộc vào từ loại, nghĩa) . 

So với những ngôn ngữ mà tôi biết, cách phát âm từ tiếng Anh thực sự không thống nhất bởi cùng một từ có thể được đọc khác nhau trong mỗi ngữ cảnh. Thậm chí, mỗi chữ cái cũng được đọc rất nhiều âm khác nhau, chẳng hạn "a" trong "catch", "male", "farmer", "bread", "read" và "meta". Những người học tiếng Anh trên thế giới đều gặp rất nhiều khó khăn trong việc ghi nhớ các từ tiếng Anh được viết, và đọc với quy luật như thế nào.

Mặt khác, tiếng Việt lại chẳng có đặc điểm vô lý ấy. Tất cả chữ cái luôn được đọc như vậy dù từ hay ngữ cảnh có thay đổi (tuy nhiên, điều này chính xác hơn ở tiếng Việt Hà Nội so với Sài Gòn - nơi có một ít âm có cách đọc không thống nhất). Một khi bạn học thuộc 29 chữ cái tiếng Việt vốn gần giống với 26 chữ cái tiếng Anh và hiểu sự khác nhau của các giọng do dấu tạo ra, bạn có thể đọc chính xác bất kỳ từ nào.

 

7- Ngữ pháp tiếng Việt gần như không tồn tại:

Như tôi đã đề cập, tiếng Việt cho phép bạn bỏ từ chia thì trong câu, như câu "I eat rice yesterday" nếu ngữ cảnh giúp người nghe hiểu chính xác thì. Đây là một ví dụ điển hình cho một quan điểm lớn hơn: ngữ pháp tiếng Việt rất đơn giản. Bạn gần như luôn luôn chỉ sử dụng số lượng từ tối thiểu để diễn đạt quan điểm của mình và ngữ pháp vẫn chính xác dù với tiếng Anh, việc ghép từ này thường chỉ tạo nên một câu lỗi.

Đây cũng là lý do khiến bạn có thể nghe nhiều người Việt Nam nói những câu tiếng Anh như "no have", "where you go". Họ đang dịch trực tiếp những gì thường nói trong tiếng Việt sang tiếng Anh mà quên rằng có hàng loạt những quy tắc phức tạp mà người dùng tiếng Anh phải tuân theo. Đây là một bất lợi lớn với người Việt nếu muốn học tiếng Anh nhưng ngược lại, một lợi thế lớn với người nói tiếng Anh muốn học tiếng Việt.

 

8- Từ vựng tiếng Việt cực kỳ logic:

Phần lớn người nước ngoài ở Việt Nam, dù không nói ngôn ngữ này cũng biết sự thật thú vị rằng "xe ôm" - tên phương tiện di chuyển như taxi bằng xe máy, được đơn thuần ghép từ "hug vehicle". Nhưng mọi việc không dừng ở đó, một tỷ lệ lớn từ vựng ở Việt Nam được tạo thành theo công thức ghép hai từ logic với nhau, trong khi với tiếng Anh, bạn phải học một từ vựng mới hoàn toàn khác. Ví dụ, nếu tôi cho bạn biết "máy" nghĩa là "machine", "bay" nghĩa là "flying", bạn có đoán được "máy bay" nghĩa là gì không?  

"Xe ôm" là một từ ghép logic - "hug vehicle".

Có rất nhiều ví dụ khác tôi có thể liệt kê ra cho bạn:  a bench - ghế dài - a long chair, a refrigerator - tủ lạnh - a cold cupboard, a bra - áo ngực - a breast shirt, a bicycle - xe đạp -  a pedal vehicle; to ski  - trượt tuyết - to slide snow, a tractor  - máy kéo - a pulling machine, a zebra - ngựa vằn - a striped horse.  

Cách ghép từ như vậy có thể giúp bạn nhanh chóng học từ mới. Một khi có được vốn từ cơ bản, bạn có thể tự động biết thêm hàng trăm từ khác mà không cần học thêm (TTCNTK21).  

Ốc ruốc :

 

•  Trang chủ
•  Công nghệ
•  Đời sống
•  Khám phá khoa học
•  Khoa học vũ trụ
•  1001 bí ẩn
•  Y học - Sức khỏe

Dân tình thích thú với món ốc "bé bằng nút áo, màu sắc rực rỡ" mà không biết sự thật rùng mình phía sau

•      
• 576

Việt Nam nổi tiếng với các loại hải sản ngon lành và đẹp mắt. Thời gian gần đây, có một loại ốc bé bằng chiếc nút áo được dân tình chia sẻ rần rần vì thích thú đó là: Ốc ruốc.

Người ta thích thú với ốc ruốc không chỉ vì chúng có hương vị thơm ngon bất ngờ mà còn vì chúng có màu sắc đẹp mắt. Hơn nữa, độ hot của loại ốc này còn đến từ "độ khó" khi ăn. Chính vì quá nhỏ và khó cầm, nên quá trình ăn ốc ruốc càng trở nên thú vị, đầy thử thách hơn.

Ruột ốc ruốc siêu bé.

Thậm chí, gần đây trên mạng xã hội còn xôn xao một đoạn clip 4 thanh niên thi nhau xem ai lể được nhiều ốc ruốc nhất. Thế là cả 4 người đàn ông lực lưỡng ngồi cạnh "núi ốc" hì hục khêu ruột từng con ốc con con, vô cùng cần mẫn và kiên nhẫn.

4 người đàn ông lực lưỡng ngồi khêu ốc ruốc, vô cùng kiên nhẫn.

Miếng ốc tuy ít ỏi nhưng phần vì lạ miệng, phần vì thơm ngọt vị biển lại có ngoại hình lạ nên ngày càng được chú ý nhiều hơn. Nhưng ít ai biết rằng: Đây là loại ốc từng được Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cảnh báo rằng có thể gây ngộ độc.

Nhiều trường hợp ngộ độc, tiêu chảy vì ăn ốc ruốc

Vào năm 2008, Bệnh viện đa khoa huyện Thăng Bình, Quảng Nam đã ghi nhận hàng trăm người bị ngộ độc do ăn con ốc ruốc. Ngày cao điểm, bệnh viện tiếp nhận đến 47 trường hợp bị ngộ độc do ăn ốc ruốc, chưa kể rất nhiều trường hợp tự điều trị ở nhà hoặc đến trạm y tế xã truyền dịch.

Đầu năm 2014, tại địa bàn huyện Phú Ninh, tỉnh Quảng Nam đã ghi nhận 14 trường hợp bị ngộ độc thực phẩm do ăn phải sứa và ốc ruốc biển. Đa số các bệnh nhân bị ngộ độc nhập viện trong tình trạng sức khỏe suy kiệt nặng, mất nước, nôn mửa nhiều, thường xuyên đi cầu dẫn đến chóng mặt, nóng sốt.

Ốc ruốc luộc gần đây là món ăn được bày bán khá nhiều trên thị trường.

Theo PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh (Viện Công nghệ Sinh học & Thực phẩm, Đại học Bách Khoa Hà Nội): Ốc ruốc hay còn gọi là ốc chép, đây là một loại ốc thường sống ở cửa biển, có kích thước nhỏ, màu sắc sặc sỡ.

"Đây là loại ốc không dùng trong thực phẩm. Loại ốc này thường sống dưới đáy bùn, vì thế chứa khá nhiều tạp chất, nếu chúng sống ở những vùng nước ô nhiễm thì khả năng chứa độc tố sẽ tăng cao. Hơn nữa, vi sinh vật cộng sinh trên vỏ ốc ruốc cũng có thể là nguyên nhân gây độc. Ngoài ra, kích cỡ của ốc ruốc quá nhỏ nên rất khó có thể đãi sạch bùn cát trong nó. Khuyến cáo bà con tốt nhất là không nên sử dụng", PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh nói.

Để đảm bảo sức khỏe cho cộng đồng, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã đưa khuyến cáo người dân không nên sử dụng ốc ruốc biển làm thức ăn cho trẻ em để phòng ngừa tiêu chảy cho trẻ. Trước khi ăn ốc ruốc biển cần ngâm với nước sạch nhiều lần và loại bỏ hết tạp chất.

Nên ăn ốc thế nào để đảm bảo an toàn cho sức khỏe?

PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh khuyên nên lựa chọn các loại ốc quen thuộc, có ngoại hình lớn để dễ dàng loại bỏ tạp chất bên trong nó. Ví dụ như: ốc hương, ốc mỡ, ốc mít... Không nên tự ý tiêu thụ các loại ốc có ngoại hình kỳ lạ vì có thể gây ngộ độc. Bên cạnh đó, chuyên gia cảnh báo mọi người tránh tiêu thụ ốc cấp đông. Bởi khi ốc được cấp đông nhưng điều kiện bảo quản không đảm bảo thì sẽ bị mất chất dinh dưỡng, thậm chí thành phần các chất cũng có thể bị biến đổi gây hại với cơ thể nếu ăn phải.

Để ăn ốc an toàn, mọi người cần ghi nhớ: Sau khi mua ốc về cần ngâm với nước vo gạo, nước dấm, nước muối pha chanh hoặc ớt để ốc nhả hết sạn bẩn và tránh ngộ độc. Sau đó luộc thật chín trước khi ăn. Nếu ăn ốc chưa luộc kỹ, bạn dễ bị nhiễm ký sinh trùng và nguy cơ cao mắc các bệnh về tiêu hóa, đau bụng, buồn nôn...

Hạnh phúc rất đơn sơ :

 

Tin Tức Cao Niên Thế Kỷ XXI

Thứ Ba, 31 tháng 1, 2023

Hạnh phúc rất đơn sơ

Người ta không thể cân đong, đo đếm hạnh phúc. Bàn về hạnh phúc giống như người mù sờ voi. Có người bảo hạnh phúc là khi nhu cầu được thỏa mãn. Có người cho rằng chờ đợi một niềm vui còn hạnh phúc hơn khi nó đến. Người khác nói hoàn thành một nhiệm vụ được giao chính là hạnh phúc.

Có người cho rằng hạnh phúc chính là làm cho người khác… hạnh phúc. Cũng có người lại bảo hạnh phúc rất đơn giản, chỉ cần thấy mình hơn ông hàng xóm ! Có người nói hạnh phúc là sự sung sướng, mà muốn sướng thì phải… sung, nên chạy đi tìm mọi thứ thuốc uống vào cho sung càng lâu càng tốt. Mà sung quá thì dễ… rụng ! Như vậy không chắc hễ sung nhiều thì sướng nhiều !

Một ngưòi nằm mơ thấy mình đang phỏng vấn Thượng Đế.

- Mời vào ! Ngươi muốn phỏng vấn ta ?
- Vâng ạ ! Nếu ngài có thì giờ…
- Thời gian của ta là vô tận ! Ta có thể làm bất cứ điều chi ta muốn. Nào mời…
- Điều gì ở loài người làm cho ngài ngạc nhiên nhất sau khi ngài đã tạo ra họ ?

À, à…Đó là lúc còn nhỏ thì họ mong cho mau lớn, khi lớn lên rồi thì mong cho nhỏ lại… À, đó là họ phung phí sức khỏe để kiếm cho thật nhiều tiền, rồi bỏ tiền đó ra để phục hồi sức khỏe… À, còn nữa ! Lúc nào họ cũng lo lắng, toan tính cho tương lai… để rồi chẳng sống trong tương lai mà cũng chẳng sống trong hiện tại…!

Chuyện còn nhỏ mong cho mau lớn, lớn rồi mong nhỏ lại làm ta nhớ một chuyện ngụ ngôn. Chuyện kể có một vị hoàng tử muốn mau lớn để làm vua thay cha…Một ông tiên hiện ra cho hoàng tử một cuộn chỉ, dặn rằng muốn mau lớn thì cứ việc kéo cuộn chỉ đó ra. Hoàng tử kéo cuộn chỉ thật nhanh và lớn cũng thật nhanh, được lên ngôi báu, tam cung lục viện, đánh nam dẹp bắc, chiến công lừng lẫy… Cho đến một hôm, nhà vua giật mình thấy cuộn chỉ sắp hết, vội vàng cuốn ngược lại thì không còn được nữa !

Còn sức khỏe ? Hỏi sức khỏe là gì chắc chắn ta sẽ lúng túng, không trả lời được, nhưng khi mất sức khỏe thì biết ngay. Cũng như hạnh phúc vậy. Hạnh phúc là gì thì nhiều khi không biết, nhưng một khi mất thì biết. Thường thì đã quá muộn !
 
Sức khỏe không phải chỉ là không có bệnh tật. Sức khỏe là một tình trạng hoàn toàn sảng khoái (well being) về thể chất, tâm thần và xã hội, theo định nghĩa của tổ chức Y Tế Thế Giới (WHO) từ năm 1946. Do vậy có thể nói bác sĩ chỉ có thể giúp ta chữa trị bệnh tật chớ không thể giúp ta tạo nên sức khỏe. Phung phí sức khỏe để kiếm cho thật nhiều tiền, rồi dùng tiền đó để phục hồi sức khỏe… thì đến Thượng Đế cũng phải… ngạc nhiên là vậy !
 
Về chuyện lúc nào cũng lo lắng cho tương lai để rồi chẳng sống trong tương lai mà cũng chẳng sống trong hiện tại ? Chẳng phải ta đã bao nhiêu lần hẹn… với chính mình hãy đợi đấy, hoặc an ủi mình rồi sẽ biết đó ư ? Để rồi thời gian cứ trôi dần qua lúc nào không hay, để rồi một hôm kêu lên : “Nhìn lại mình đời đã xanh rêu… !” - (Trịnh Công Sơn).

Thế nhưng hạnh phúc lại rất đơn sơ, hạnh phúc là cái gì đó chỉ có thể nắm bắt trong hiện tại, không thể tìm kiếm trong dĩ vãng hay chờ đợi ở tương lai ! Tiếng Anh có một từ thú vị : present, vừa có nghĩa có mặt, vừa có nghĩa hiện tại, lại vừa có nghĩa quà tặng, cho ta một ý niệm về một món quà tặng quý báu của cuộc sống là sự có mặt trong giây phút hiện tại.

Các nhà nghiên cứu bèn thử tìm một vài biến số để đo đếm hạnh phúc của người già xem sao. Chẳnh hạn như sự nhiệt tình, lòng quả cảm, khả năng hòan thành mục tiêu, sự đánh giá về chính mình, óc hài hước… Chọn người già làm đối tượng bởi đây là lứa tuổi thường kêu ca, than phiền… thiếu hạnh phúc nhất ! Kết quả cho thấy đa số "người già hạnh phúc" là những ngưới bao giờ cũng tự đánh giá mình cao hơn người khác đánh giá về họ. Một nghiên cứu ở những người trên 65 tuổi chẳng hạn cho thấy trong khi họ tự cho điểm về tính thân thiện và lòng nhiệt tình là 72 thì những người chung quanh chỉ cho họ có 65 điểm; về sự thông minh và nhanh nhẹn thì họ tự cho 68 điểm, trong khi những người khác chỉ cho có 28; về tính cởi mở và thích nghi, họ tự cho 64, trong khi người khác chỉ cho có 22 điểm (thì ra chả cởi mở gì cả); về khả năng hoàn thiện công việc được giao, họ tự cho 55, trong khi người khác chỉ cho có 35 điểm !

Tựu trung người ta đồng ý nên dựa vào bốn yếu tố căn bản để xác định hạnh phúc ở người có tuổi đó là sức khỏe, nơi ăn chốn ở, thu nhập và hoạt động, là những biển số có thể đo đạc được. Thế nhưng, ngay cả về sức khỏe, có vẻ như có thể đo đạc dễ dàng bằng các máy móc khách quan, nhưng thực ra cái cảm xúc chủ quan về sức khỏe, sự sảng khoái trong tâm hồn và thể chất mới thật sự là quan trọng, sự cảm nhận về tình trạng sức khỏe của chính mình nhiều khi vượt ra ngoài sự đánh giá của các chuyên gia y tế. Nơi ăn chốn ở cũng vậy, cũng rất chủ quan.

Một bà cụ "nhà quê" quanh năm quen ở lều tranh vách đất, quen cá kho rau luộc, đang thảnh thơi sung sướng thì được các con rước về thành phố cho sống trong phòng máy lạnh, cung phụng các bữa ăn đầy đủ chất bổ dưỡng, chẳng mấy chốc bà cụ phải trốn về quê ! Nhưng về thu nhập lại khác, người già cần phải có thu nhập ổn định, đủ để không bị lệ thuộc vào con cháu. Cay đắng nhất ở tuổi già chính là sự lệ thuộc vào con cháu về kinh tế. "Cha mẹ nuôi con biển hồ lai láng ! Con nuôi cha mẹ tính tháng tính ngày… ".

Về hoạt động thì do cá tính của mỗi người, có người trời sinh hướng ngoại, ham hoạt động năng nổ, dễ hòa mình, dễ hợp tác, quan tâm đến những vấn đề xã hội, đó là những người dễ có được hạnh phúc. Ngược lại, một số người khác lại co cụm, ích kỷ, hay than phiền, hay phóng đại về tình trạng khó khăn của mình, hay nhắc dĩ vãng, nhắc quá khứ, làm cho những người chung quanh khó chịu, lánh xa nên ngày càng cô độc. Duy trì các mối quan hệ xã hội là yếu tố rất quan trọng. Một khi còn giữ được mối quan hệ xã hội thì họ sẽ tránh được nỗi bơ vơ.

Ở đây, "chất lượng" quan trọng hơn là số lượng. Có một bà bạn hiểu mình như Bá Nha với Tử Kỳ, như Bertrand Russel với Edith thì tốt hơn có cả một lô bạn… chỉ gặp nhau khi cần nhậu ! Cho nên người già có khuynh hướng tìm đến các bạn cũ thuở thiếu thời của mình là vậy. Ngày nay, những người già ở Nhật đi lại khó khăn thì người ta dạy vi tính cho họ, để họ có thể giao tiếp qua e-mail, qua chat.

Người có óc hài hước luôn có khả năng thích nghi tốt hơn, có thể biến một số khó chịu thành một niềm vui, hưởng được những hạnh phúc nhẹ nhàng, đơn sơ mà sâu lắng… Kim Thánh Thán ngày xưa đã từng liệt kê 33 cái "sướng" của mình như : Ngày hè, cầm dao bén cắt một trái dưa hấu vỏ xanh, bày trên một cái bàn đỏ, chẳng cũng khoái ư ? - Mở rương ra tình cờ tìm được bức thư của cố nhân, chẳng cũng khoái ư ? - Mở cửa sổ cho con ong bị kẹt bay ra chẳng cũng khoái ư ?…(Sống đẹp, Lâm Ngữ Đường, bản dịch Nguyễn Hiến Lê).

Tưởng gì chớ chỉ có thế thì ngay bây giờ ta cũng có thể bắt chước liệt kê không ít những "khoái ư" như vậy giữa buổi xuân về !

BS Đỗ Hồng Ngọc/quinhon11